наверх

«На надзейным падмурку інавацый», артыкул А.Г. Шуміліна ў часопісе «Беларуская думка»

«На надзейным падмурку інавацый», артыкул А.Г. Шуміліна ў часопісе «Беларуская думка»

Артыкулы         Просмотров: 95 Вернуться назад

«На надзейным падмурку інавацый», артыкул А.Г. Шуміліна ў часопісе «Беларуская думка»

Навука і інавацыі ў сучасным свеце ўсё больш вызначаюць эканамічную моц любой дзяржавы. Уменне не проста генераваць, але і выкарыстоўваць навуковыя распрацоўкі спрыяе развіццю высокатэхналагічных галінаў, з'яўленню перадавых тэхналогіяў і прынцыпова новых прадуктаў і паслугаў. У Беларусі на працягу апошняга дзесяцігоддзя праводзіцца паслядоўная палітыка па павышэнні ўзроўню і якасці жыцця насельніцтва на аснове інавацыйнага развіцця эканомікі.

Для яе рэалізацыі ў краіне выконваецца Дзяржаўная праграма інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2016-2020 гады, вядзецца праца па падрыхтоўцы новай дзяржпраграмы да 2025 года, распрацавана і створана шырокая нарматыўна-прававая база, якая ўключае ў сябе перадавое заканадаўства ў сферы навукі і інавацыяў.

У Дзяржаўную праграму інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2016-2020 гады (далей - ДПІР) уключаны 121 праект па стварэнні новых вытворчасцяў, з іх 45 заснаваныя на тэхналогіях V-VI тэхналагічных укладаў. Рэалізацыя 27 праектаў Дзяржаўнай праграмы ў 2016-2018 гадах завершана, 94 праекты выконваліся 20 заказчыкамі [найбольшая колькасць Мінпрамам (18), НАН Беларусі (11) і канцэрнам «Беллегпрам» (10)] у студзені-верасні 2019 года.

Сярод паспяхова рэалізаваных эканамічна эфектыўных і важных для нашай краіны інавацыйных праектаў можна адзначыць арганізацыю шэрагу высокатэхналагічных вытворчасцеяў. Гэта прамысловая перапрацоўка шкла (ААТ «Гомельшкло»); стэрыльная рассыпка антыбіётыкаў (ААТ «Барысаўскі завод медыцынскіх прэпаратаў»); зборка легкавых аўтамабіляў на 2012-2030 гады (СЗАТ «БелДжы»); стварэнне штучных клапанаў сэрца механічных новага пакалення з палепшанымі эксплуатацыйнымі характарыстыкамі, якія адпавядаюць патрабаванням міжнародных стандартаў (ААТ «ЗАВОД« Электранмаш »); выпуск цэльнаметалакордных шынаў радыяльнай канструкцыі з пасадачным дыяметрам да 63 цаляў і рэканструкцыя падрыхтоўчага цэха (ААТ «Белшына»); апрацоўка металаў (ТДА «ЛКСН-Колас»). На УПНВП «Тэхналіт» засвоены выпуск удасканаленай прадукцыі - гільзаў цыліндраў, у тым ліку біметалічнага тыпу, для рухавікоў унутранага згарання і кампрэсараў для чыгуначнай, спецыяльнай тэхнікі і тэхнікі двайнога прызначэння. Вытворчасць камплектаў люстэркаў класа II і IV па праекце «Рэстайлінг-2» для сямейства аўтамабіляў КАМАЗ з кабінай Еўра-5 наладжана на ПУП «Універсал Бабруйск».

Безумоўна, адкрываць новыя інавацыйныя перспектывы будзе стварэнне кластара складаных медыцынскіх прыбораў і сістэм забеспячэння бяспекі на прадпрыемстве «Адан». РНПЦ дзіцячай хірургіі ўкараніў ў клінічную практыку новыя для Рэспублікі Беларусь метады лячэння каарктацыі аорты, гіпаплазія левых аддзелаў сэрца і пострэзекцыйнага сіндрому «кароткай кішкі», што дазваляе павысіць якасць жыцця дзяцей з названымі відамі хірургічнай паталогіі.

Важныя праекты рэалізаваны ў навукова-даследчых арганізацыях Нацыянальнай акадэміі навук. Так, у Інстытуце мікрабіялогіі распрацаваны і ўкаранёны тэхналогіі атрымання ферментных прэпаратаў для хіміка-ферментатыўнага сінтэзу лекавых субстанцыяў і атрымання найноўшых дыягностыкумаў. У Інстытуце фізікаарганічнай хіміі створана прамысловая вытворчасць мікраўгнаенняў «Нанаплант» для шырокага прымянення ў раслінаводстве Беларусі. Дзеючае рэчыва - наначасціцы злучэнняў мікраэлементаў - праяўляе ўнікальную ўласцівасць звышпранікальнасці праз ахоўныя клеткавыя мембраны (VI тэхналагічны ўклад). У Інстытуце хіміі новых матэрыялаў НАН Беларусі створана вытворчасць кампазіцыйных матэрыялаў на аснове беларускіх тэрмапластоў для трохмернага друку (ЗD-друку), а ў Навукова-тэхналагічным парку БНТУ «Палітэхнік» (г. Мінск) - двух разнавіднасцяў ЗD-прынтараў: агульнапрамысловага прызначэння для цвёрдых пластыкаў і харчовых для вадкавязкіх кампанентаў тыпу кандытарскай глазуры і крэмаў (V тэхналагічны ўклад). Вырабляць інтэгральныя мікрасхемы па субмікронных праектных нормах (V тэхналагічны ўклад) дазваляе новая перспектыўная тэхналогія карпусіравання, распрацаваная і ўкаранёная на ААТ «Інтэграл» - кіруючая кампанія холдынгу «Інтэграл».

У рамках рэалізацыі праекта будаўніцтва БелАЭС асвоены прынцыпова новыя для Беларусі тэхналогіі атрымання электраэнергіі з выкарыстаннем ядзерных рэактараў (V тэхналагічны ўклад). Рыхтуецца да ўводу ў эксплуатацыю Мёрскі металапракатны завод (ТАА «ММПЗ-Груп»), які стане адзіным у Беларусі вытворцам белай бляхі (таўшчынёй 0,11-0,5 мм) для патрэбаў краіны, дзяржаваў блізкага замежжа і СНД.

У 2020 годзе будзе завершаны праект па вытворчасці высокатэхналагічных, інавацыйных аналітычных і інспекцыйных комплексаў, оптыка-механічных вырабаў двайнога і спецыяльнага прызначэння на ААТ «Оптаэлектронныя сістэмы» (г. Мінск). Плануецца распрацоўка такіх электронных сродкаў дыягностыкі, як мікраскопы-аналізатары, сканавальныя мікраскопы, якія працуюць у нанаметравым дыяпазоне, ультрафіялеце (V тэхналагічны ўклад).

Добрай падтрымкай для стартапаў стане і венчурнае фінансаванне, якое ажыццяўляецца Беларускім інавацыйным фондам (БІФ) у рамках Расійска-Беларускага фонду венчурных інвестыцыяў. У якасці партнёраў па першым венчурным фондзе супрацоўнікамі БІФ мэтанакіравана прыцягнутая Расійская венчурная кампанія (РВК) як безумоўны лідар у краінах СНД у галіне развіцця венчурнага фінансавання. Сёння яна кіруе 26 фондамі з сумарным памерам больш за 600 млн даляраў, пры гэтым доля сродкаў РВК складае больш за 60%. Дзякуючы гэтаму супрацоўніцтву ў Рэспубліцы Беларусь пачнуць прымяняцца перадавыя механізмы венчурнага фінансавання.

У рамках дзейнасці РасБелФонда паспяхова ўкараняюцца і развіваюцца такія новыя для нашай краіны інструменты рынкавага фінансавання інавацыйных праектаў, як уваходжанне фонду ў статутны капітал ствараемых інавацыйных арганізацыяў, падаванне канверсоўных пазыкаў, што, безумоўна, пашырыць падтрымку нацыянальных інавацыяў. Фонд ужо прафінансаваў шэраг праектаў, у цяперашні час ажыццяўляецца праца па здзелках, якія будуць завершаны ў бліжэйшай перспектыве.

Аснова для развіцця навукова-тэхнічнай сферы

Дзяржаўнай праграмай інавацыйнага развіцця на гэтую пяцігодку прадугледжваецца павелічэнне да 2020 года да 26% удзельнай вагі інавацыйна актыўных арганізацый, асноўным відам эканамічнай дзейнасці якіх з'яўляецца вытворчасць прамысловай прадукцыі. Сама інавацыйная прадукцыя ў агульным аб'ёме адгружанай павінна дасягнуць 21,5%. Доля экспарту навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі ў агульным аб'ёме беларускага экспарту да 2020 года павінна скласці 33%.

У 2016-2018 гадах забяспечана ўстойлівае функцыянаванне навуковай, навукова-тэхнічнай і інавацыйнай сфераў дзейнасці. У прыватнасці, прыняты рашэнні па ўдасканаленні сістэмы фарміравання і выкарыстання сродкаў інавацыйных фондаў, створаны рэспубліканскі цэнтралізаваны інавацыйны фонд. Вызначаныя новыя прынцыпы і падыходы да аплаты працы працаўнікоў бюджэтных навуковых арганізацыяў.

Праведзеная праца дазволіла стабілізаваць значэнне найважнейшых паказчыкаў навуковай сферы. У прыватнасці, у 2017 годзе ўпершыню за апошнія дзесяць гадоў забяспечана павелічэнне колькасці даследчыкаў (у 2016 годзе - 16 879 чалавек, у 2017 - 17 089, у 2018 годзе - 17 804 чалавекі). У разліку на 10 тыс. насельніцтва колькасць даследчыкаў павялічылася з 17,8 на пачатак 2016 года да 18,8 на пачатак 2019 года. Пазітыўныя тэндэнцыі назіраюцца ў сістэме падрыхтоўкі і атэстацыі навуковых працаўнікоў вышэйшай кваліфікацыі. Так, калі на пачатак 2016 года колькасць навучэнцаў аспірантуры (без уліку іншаземцаў) складала 4769 чалавек, то ўжо на пачатак 2019 - 4908 чалавек. Пры гэтым у 2018 годзе прысуджана 445 вучоных ступеняў кандыдата навук, што на 9,6% больш у параўнанні з узроўнем 2016 года.

Рост кадравага патэнцыялу навуковай сферы цесна звязаны з нарошчваннем аб'ёмаў выдаткаў на выкананне навуковых даследаванняў і распрацовак. Велічыня ўнутраных выдаткаў на навукова-даследчыя доследна-канструктарскія распрацоўкі павялічылася з 475 млн рублёў у 2016 годзе да 739 мільёнаў рублёў у 2018, гэта значыць на 29% (у супастаўных цэнах). У выніку вырасла і навукаёмістасць ВУП - інтэгральны паказчык фінансавання навукі.

Так, калі ў 2016 годзе яго значэнне склала 0,50%, то у 2018 - 0,61%. Прагназуецца, што у 2019 годзе затраты на навуковыя даследаванні і распрацоўкі перавысяць 832 млн рублёў, а ўзровень навукаёмістасці ВУП дасягне значэння 0,63%.

Варта адзначыць, што найбольшы прырост аб'ёму ўнутраных выдаткаў на даследаванні і распрацоўкі забяспечаны за кошт пазабюджэтных крыніцаў, доля якіх павялічылася з 56% ў 2016 да 59,2% у 2018 годзе. У бягучым годзе, згодна з прагнозам, яна складзе 59,5%.

Нягледзячы на ​​пазітыўныя тэндэнцыі развіцця навуковай і інавацыйнай дзейнасці, можна вылучыць шэраг праблемных аспектаў. Відавочна, што дасягнутыя тэмпы росту кадравага патэнцыялу і фінансавання навуковай сферы не забяспечваюць выхад да 2020 года на мэтавы ўзровень дадзеных паказчыкаў. У прыватнасці, колькасць даследчыкаў на 10 тыс. насельніцтва павінна складаць 22 чалавекі, а навукаёмістасць ВУП - не ніжэй за 1%.

Навуковую, навукова-тэхнічную і інавацыйную сферу дзейнасці можна разглядаць як розныя этапы адзінага працэсу па распрацоўцы новаўвядзенняў і іх наступнага асваення ў вытворчасці. Фінансаванне і прапарцыйнае развіццё ўсіх складнікаў дадзенага працэсу забяспечвае тэхналагічную моц дзяржавы. Недастатковы аб'ём фінансавання навукі на працягу апошніх дзесяцігоддзяў значна замарудзіў тэмпы стварэння інавацыяў у Рэспубліцы Беларусь. Між тым у найбольш развітых краінах свету сфармаваліся ўстойлівыя суадносіны паміж выдаткамі на навукова-даследчыя доследна-канструктарскія распрацоўкі і інвестыцыйнымі выдаткамі, якія звязаны з наступным засваеннем вынікаў навукова-тэхнічнай дзейнасці ў вытворчасці.

У маючым адбыцца пяцігоднім перыядзе неабходна забяспечыць паскоранае развіццё кадравага патэнцыялу навуковай сферы, нарошчванне аб'ёмаў фінансавання навуковых даследаванняў і распрацовак, а таксама далейшае ўдасканаленне нацыянальнай інавацыйнай сістэмы, якая спрыяе рэалізацыі інавацыйных праектаў на аснове ўкаранення, перш за ўсё, айчынных распрацовак.

Падтрымка інавацыйнага прадпрымальніцтва

Адным з найважнейшых інструментаў падтрымкі малога і сярэдняга інавацыйнага прадпрымальніцтва з'яўляецца стварэнне і развіццё адпаведнай інфраструктуры. У цяперашні час у Беларусі забяспечана функцыянаванне 25 суб'ектаў інавацыйнай інфраструктуры: гэта Беларускі інавацыйны фонд, 16 навукова-тэхналагічных паркаў і 8 цэнтраў трансферу тэхналогій.

Сетка тэхнапаркаў ахоплівае ўсе без выключэння абласныя цэнтры нашай краіны. Дзяржаўным камітэтам па навуцы і тэхналогіях сумесна з аблвыканкамамі распачата праца па фарміраванні рэгіянальных інавацыйных пляцовак у буйных раённых цэнтрах. Тэхнапаркі ўжо функцыянуюць у Пінску, Наваполацку, Горках, у Ляхавіцкім раёне, вядзецца праца па іх стварэнні ў гарадах Баранавічы, Бабруйск, Барысаў, Орша.

Да асноўных напрамкаў дзейнасці рэзідэнтаў тэхнапаркаў можна аднесці вытворчасць вырабаў медыцынскай і лазерна-аптычнай тэхнікі; вытворчасць даследчага абсталявання; распрацоўку праграмнага забеспячэння ў розных сферах; распрацоўку і вытворчасць электронных сістэм кіравання і сілавой электронікі. Па выніках I паўгоддзя 2019 года на адзін рубель укладзеных бюджэтных сродкаў выпуск прадукцыі рэзідэнтамі тэхнапаркаў склаў 5,32 рубля (у 2018 годзе - 4,84 рубля).

У студзені - чэрвені бягучага года аб'ём сродкаў рэспубліканскага бюджэту і інавацыйных фондаў, накіраваных на арганізацыю дзейнасці і развіццё матэрыяльна-тэхнічнай базы суб'ектаў інавацыйнай інфраструктуры, перавысіў 11 млн рублёў. У мэтах развіцця малога і сярэдняга інавацыйнага прадпрымальніцтва ДКНТ распрацаваны сістэмныя меры, каб ператварыць тэхнапаркі ў рэгіянальныя інавацыйныя пляцоўкі для арганізацыі высокатэхналагічных вытворчасцей. Гэтыя меры замацаваны ва Указе Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 105 ад 12 сакавiка 2018 года і ўключаюць у сябе:

1. Фарміраванне тэхнапаркамі спецыяльных мэтавых фондаў інавацыйнага развіцця, сродкі якіх могуць быць накіраваны на фінансаванне мерапрыемстваў па арганізацыі дзейнасці і развіццю іх матэрыяльна-тэхнічнай базы, а таксама рэалізацыю інавацыйных праектаў, якія прадугледжваюць камерцыялізацыю навукова-тэхнічных распрацовак рэзідэнтаў.

2. Прадастаўленне тэхнапарку магчымасці правядзення гнуткай арэнднай палітыкі з улікам ўзроўню тэхналагічнага ўкладу вытворчасці і тэрміну дзейнасці рэзідэнтаў тэхнапаркаў.

3. Вызваленне тэхнапаркаў і іх рэзідэнтаў ад падатку на даданую вартасць і ўвазных мытных пошлін пры ўвозе на тэрыторыю Рэспублікі Беларусь тэхналагічнага абсталявання, камплектуючых для рэалізацыі інавацыйных праектаў у рамках ДПІР.

Драйвер эканамічнага росту

У сучасных умовах пашырэння замежных сувязяў і паглыблення міжнароднага падзелу працы перспектывы паспяховага сацыяльна-эканамічнага, навукова-тэхнічнага і інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь наўпрост залежаць ад захавання канкурэнтаздольнасці дзяржавы і своечасовага вызначэння моцных і слабых бакоў абранай мадэлі развіцця. Адным з прызнаных міжнародных інструментаў з'яўляецца выначэнне становішча краіны ў вядучых міжнародных рэйтынгах.

Так, у рэйтынгу Глабальнага індэкса інавацыяў у 2019 годзе Беларусь заняла 72-е месца, што на 14 пазіцыяў вышэй у параўнанні з 2018 годам. Такое паляпшэнне - заканамерны вынік праведзенай на дзяржаўным узроўні працы. У 2019 годзе Беларусь заняла 57-е месца з 193 у рэйтынгу Індэкса развіцця электроннага ўраду ААН. Акрамя таго, 39-е месца па Індэксе чалавечага капіталу, 37-е - па Індэксе тэлекамунікацыйнай інфраструктуры і 31-е - па Індэксе анлайн-паслугаў.

Беларусь знаходзіцца ў геаграфічным цэнтры Еўропы і з'яўляецца індустрыяльна развітай краінай з адкрытай экспартна арыентаванай эканомікай: доля экспарту ў адносінах да ВУП складае 68%, што больш чым у два разы перавышае сярэднія сусветныя паказчыкі. Беларускія тавары пастаўляюцца на рынкі 149 дзяржаваў.

Высокатэхналагічны экспарт у сучасных умовах выступае драйверам эканамічнага росту. Паказчык «доля экспарту навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі ў агульным аб'ёме беларускага экспарту» складаны: у назоўніку - увесь аб'ём беларускага экспарту тавараў і паслугаў, а ў лічнік уключаны дзве групы тавараў высокага тэхналагічнага ўзроўню і тры групы навукаёмістых паслугаў. У адпаведнасці з рэкамендацыямі Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця і Еўрастата ў міжнароднай статыстыцы віды эканамічнай дзейнасці (галіны эканомікі) групуюць паводле ўзроўню тэхналагічнасці і навукаёмістасці. З выкарыстаннем спецыяльных класіфікатараў для кожнай галіны можна вызначыць, якія яна вырабляе тавары, аказвае паслугі.

Такім чынам, кожная кампанента паказчыка адлюстроўвае таварную наменклатуру і пералік паслугаў некаторых відаў эканамічнай дзейнасці (галінаў эканомікі). Напрыклад, высокатэхналагічныя тавары адлюстроўваюць прадукцыю пераважна фармацэўтычнай прамысловасці і вытворчасцей вылічальнай, электроннай і аптычнай апаратуры.

Міжнароднае супастаўленне паказвае, што па долі навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі Беларусь (35,9%) знаходзіцца на ўзроўні такіх краін Еўропы, як Нарвегія (29,4%), Літва (31,6%), Балгарыя (32%), Турцыя ( 33,1%), Партугалія (36,3%), пры гэтым значна апярэджвае ўсе краіны ЕАЭС (для прыкладу, у Расіі гэты паказчык складае 17%).

Як адзначалася вышэй, у склад навукаёмістых паслугаў уваходзяць фінансавыя, рынкавыя і высокатэхналагічныя паслугі. Аснову апошніх фармуюць інфармацыйна-камунікацыйныя тэхналогіі (ІКТ) - кампутарныя, інфармацыйныя і тэлекамунікацыйныя. Экспарт паслугаў сектара ІКТ з'яўляецца найбольш моцным бокам Беларусі ў параўнанні з іншымі краінамі Еўропы. Так, яго доля ў агульным экспарце беларускіх паслугаў у 2017 годзе складала 18,6%, а ў 2018 павялічылася да 23,1%. Пры гэтым, акрамя Беларусі, толькі для пяці еўрапейскіх краін (з 35 улічаных) гэты паказчык у мінулым годзе перавысіў 18%: Ірландыя (43,8%), Фінляндыя (26,2%), Швецыя (19,3%), Румынія (19%), Кіпр (18,6%), а ў сярэднім ён склаў 11,4%.

Па выніках студзеня - верасня бягучага года доля навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі ў агульным аб'ёме экспарту склала 35,9%, што на 2,9 адсоткавага пункта вышэй за ўзровень адпаведнага перыяду папярэдняга года (у студзені - верасні 2038 года - 33%) і на 3,4 адсоткавага пункта вышэй за мэтавае значэнне гэтага паказчыка, усталяванага на 2019 г. Гэта найбольш высокае значэнне паказчыка за ўсю гісторыю статыстычных назіранняў (мал. 1).


Вартасны аб'ём экспарту высокатэхналагічнай і навукаёмістай прадукцыі па выніках трох кварталаў 2019 года склаў 11 158,2 млн даляраў, што на 7,4% вышэй за ўзровень мінулага года (у студзені - верасні 2018 года - 10 387,5 млн даляраў).

У студзені - жніўні 2019 года забяспечыць экспартныя пастаўкі па 83 субпазіцыях тавараў высокага тэхналагічнага ўзроўню, якія не экспартаваліся на працягу адпаведнага перыяду 2018 года. Пры гэтым найбольшы аб'ём паставак характэрны для такіх тавараў, як: дывадародфасфат амонія і яго сумесі з вадародфасфатам амонію; тавары, якія змяшчаюць альфа-цыперметрын, біфентрын, хлорфенапір, бендыякарб, фенітратыён; транспартныя сродкі; алей таллавы; іншыя станкі такарныя з ЧПУ; суднавыя рухавікі ўнутранага згарання поршневыя з узгараннем ад сціску (дызелі або паўдызелі); элеватары і канвееры бесперапыннага дзеяння для тавараў або матэрыялаў, спецыяльна прызначаных для падземных працаў.

На працягу апошніх гадоў забяспечана не толькі нарошчванне долі экспарту навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі, але і значнае паляпшэнне яго структуры. У прыватнасці, калі ў 2011 годзе больш за 85% ад агульнага аб'ёму названай катэгорыі прадукцыі складалі сярэднетэхналагічныя тавары высокага ўзроўню, то да 2019 года іх удзельная вага знізілася да 65,7%. Адначасова істотна павялічылася ўдзельная вага навукаёмістых паслугаў: з 9,7% у 2011 да 28,5% у 2019 годзе (мал. 2).


Істотны ўклад у пазітыўную дынаміку экспарту навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі ўносяць паслугі ў сферы ІКТ. Калі ў 2011 годзе аб'ём іх экспарту складаў усяго 456 млн даляраў, то да 2018 года дасягнуў ужо 1854 млн даляраў.

Акрамя таго, забяспечана нарошчванне экспарту і іншых навукаёмістых паслугаў. Так, без уліку сектара ІКТ вартасны аб'ём экспарту навукаёмістых паслугаў павялічыўся з 1102,4 млн даляраў у 2011 годзе да 1880,1 млн даляраў у 2018. У выніку без уліку сектара ІКТ удзельная вага навукаёмістых паслугаў у агульным аб'ёме экспарту навукаёмістай і высокатэхналагічнай прадукцыі павялічыўся з 7,1% у 2011 годзе да 15,4% у 2018 годзе (мал. 3).


Асобна неабходна адзначыць пазітыўную дынаміку экспарту такога выгляду навукаёмістых паслугаў, як «плата за карыстанне інтэлектуальнай уласнасцю». У 2011 годзе аб'ём экспартных паступленняў па гэтым відзе паслугаў быў на ўзроўні 20 млн даляраў, у 2018 годзе перавысіў 66 млн даляраў, а па выніках гэтага павінен скласці не менш як 110 млн даляраў (мал. 4).


На інавацыйнае развіццё краіны і павышэнне долі экспарту накіраваны ўсе прынятыя на дзяржаўным узроўні стратэгіі і праграмы, у тым ліку стратэгія «Навука і тэхналогіі: 2018-2040», Нацыянальная стратэгія ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2030 года, Комплексны прагноз навукова-тэхнічнага прагрэсу да 2040 года. Прэзідэнт Беларусі неаднаразова падкрэсліваў, што ў краіне неабходна ажыццяўляць праекты, арыентаваныя на стварэнне новых вытворчасцей, тэхналогій і тавараў, якія адпавядаюць найлепшым сусветным тэндэнцыям. Дзяржкамітэтам па навуцы і тэхналогіях сумесна з зацікаўленымі міністэрствамі і ведамствамі сфармавана больш за 40 праектаў, сярод якіх можна адзначыць як найбольш значныя:

- будаўніцтва азотнага комплексу на ААТ «Гродна Азот» (канцэрн «Белнафтахім», 2020-2025);

- стварэнне цэнтра гібрыднай кардыяхірургіі ў РНПЦ «Кардыялогія» (Міністэрства аховы здароўя, 2019-2024);

- стварэнне новага блока трансплантацыі касцявога мозгу і ствалавых клетак на базе Мінскага НПЦ хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі (Мінскі гарвыканкам, 2020-2024);

- будаўніцтва аб'екта «аграпрадпрыемства «Белдан» па вытворчасці збожжа і дацкай беконнай свініны (ЗТАА «БАННЕТІ», Магілёўскі аблвыканкам, 2018-2021);

- стварэнне вытворчасці новага пакалення аўтамабільных кампанентаў, якія адпавядаюць патрабаванням Еўра-5, Еўра-6 і вышэй для легкавой, камерцыйнай, грузавой, сельскагаспадарчай і спецыяльнай тэхнікі ў ААТ «БАТЭ» (Міністэрства прамысловасці, 2020-2025);

- распрацоўку і асваенне інавацыйных тэхналогіяў у вытворчасці абутку з укараненнем рабатызаваных праграмна-апаратных комплексаў у СТАА «Белвест» (канцэрн «Беллегпрам», 2020-2025).

Для Беларусі па-ранейшаму актуальна фарміраванне і паскоранае развіццё высокатэхналагічных сектараў нацыянальнай эканомікі. Працягнецца стварэнне агульнанацыянальнага кластара IT-кампаній, распрацоўка і ўкараненне праграмна-апаратных комплексаў, фарміраванне агульнадзяржаўнай сеткі, якая аб'ядноўвае органы дзяржкіравання, суб'ектаў гаспадарання і канкрэтных спажыўцоў. Мяркуецца, што поўнафарматнае ўкараненне лічбавых тэхналогій утварае і магутнае тэхналагічнае ядро, галоўнымі складнікамі якога стануць цэнтралізаваныя і размеркаваныя вылічальныя рэсурсы - супер-і квантавыя камп'ютары, воблачныя і перыферыйныя вылічэнні (Cloud і Edge Computing), праграмнае забеспячэнне, заснаванае на сістэмах штучнага інтэлекту і якое прадугледжвае машыннае навучанне, сеткавыя рэсурсы новага пакалення, якія яднаюць вялікія дадзеныя (Big Data) і прынцыпы пабудовы нейрасетак.

У найбліжэйшыя пяць гадоў будзе актуальным развіццё неаіндустрыяльнага комплексу (уключаючы вытворчасць тавараў, працаў і паслугаў), які адказвае выклікам чацвёртай прамысловай рэвалюцыі і пабудаванага на базе найноўшага «тэхналагічнага пакета»: нана-, бія-, IT- і адытыўных тэхналогій, рабатызацыі, кампазітных матэрыялаў з зададзенымі ўласцівасцямі. Працягнецца развіццё сістэмы тэхналагічнага прагназавання з фарміраваннем комплексу «тэхналагічных калідораў», задавалых асноўныя параметры стварэння прадукцыі (працаў, паслугаў) на ўзроўні сусветных стандартаў. Будзе нададзена ўвага і іншым важным задачам, напрыклад, распрацоўцы метадаў і сістэм павышэння дакладнасці вынікаў аэракасмічнага маніторынгу прыродных рэсурсаў краіны.

У Рэспубліцы Беларусь працягнецца праца па ўдасканаленні сістэмы фінансавання і камерцыялізацыі вынікаў навукова-тэхнічнай і інавацыйнай дзейнасці, стымуляванню развіцця інавацыйнага прадпрымальніцтва і інфраструктуры інавацыйнай дзейнасці.

Стратэгія інавацыйнага развіцця краіны заключаецца ў сінтэзе ўкаранення прарыўных тэхналогіяў і тэхналогіяў будучыні, якія адносяцца да V і VI тэхналагічных укладаў, і індустрыяльна-інавацыйнага развіцця традыцыйных сектараў эканомікі. Пры гэтым у адных сектарах патрэбна будзе рэалізацыя стратэгіі лідарства на аснове ўласных перадавых распрацовак і інавацый, а ў іншых - «даганяць» развіццё пры актыўным запазычанні перадавых замежных тэхналогіяў і стварэння ў Беларусі неабходных узроўняў кампетэнцый для іх рэалізацыі і наступнага ўдасканалення з выкарыстаннем уласнай матэрыяльна-тэхнічнай базы і навуковага патэнцыялу.

У найбліжэйшыя гады трэба засяродзіцца на развіцці тэхналогіяў, якія фарміруюць VI тэхналагічны ўклад і забяспечваюць тэхналагічныя прарывы. Канцэнтрацыя намаганняў на такіх напрамках, як электратранспарт, беспілотныя лятальныя і транспартныя сродкі, лазерная і оптаэлектронная тэхніка, высокатэхналагічнае прыборабудаванне, робатабудаванне і геномныя тэхналогіі дазволіць стварыць надзейны падмурак для пабудовы эканомікі заўтрашняга дня.